Geoinżynieria przeciwko El Niño: naukowcy badają ryzykowne interwencje klimatyczne



Czy geoinżynieria może osłabić zjawisko El Niño? Badanie analizuje metodę rozjaśniania chmur morskich (Marine Cloud Brightening), szanse, zagrożenia oraz potencjalne konsekwencje dla klimatu i pogody na całym świecie. Zjawiska El Niño nie da się po prostu wyłączyć. Jednak nowe badanie modelowe zajmuje się delikatną kwestią: czy ukierunkowana geoinżynieria mogłaby przynajmniej złagodzić skutki bardzo silnego zjawiska El Niño?

Naukowcy z Instytutu Oceanografii Scripps przy Uniwersytecie Kalifornijskim w San Diego przeanalizowali w tym celu technikę, która od lat budzi kontrowersje, rozjaśnianie chmur morskich (Marine Cloud Brightening). Polega ona na rozjaśnianiu chmur morskich za pomocą dodatkowych cząstek aerozolu. Jaśniejsze chmury odbijają więcej promieniowania słonecznego z powrotem w przestrzeń kosmiczną. Teoretycznie mogłoby to spowodować ochłodzenie określonych regionów morskich, a tym samym wpłynąć na rozległe wzorce pogodowe i klimatyczne. Sytuacja jest poważna. Według danych amerykańskiej agencji klimatycznej NOAA od czerwca 2026 r. na tropikalnym Pacyfiku ponownie panują warunki El Niño. Agencja spodziewa się nasilenia zjawiska aż do zimy 2026/27 i podaje 63-procentowe prawdopodobieństwo wystąpienia bardzo silnego zjawiska w okresie od listopada do stycznia. Światowa Organizacja Meteorologiczna zwraca jednak uwagę, że „Super-El Niño” nie jest standardowym terminem fachowym. Zazwyczaj określa się nim szczególnie silne zjawisko El Niño.

El Niño to faza ocieplenia w ramach zjawiska El Niño-Southern Oscillation, w skrócie ENSO. W jej trakcie dochodzi do ocieplenia wód powierzchniowych w środkowej i wschodniej części równikowego Pacyfiku. Powoduje to zmiany ciśnienia atmosferycznego, układów wiatrów i opadów w wielu regionach świata. Skutki nie są wszędzie takie same. El Niño może w niektórych regionach zwiększać prawdopodobieństwo ulewnych deszczy i powodzi, a w innych – susz, fal upałów lub nieurodzaju. Może to również wpływać na ekosystemy morskie, rybołówstwo, zaopatrzenie w energię i infrastrukturę.

Właśnie w tym miejscu zaczyna się nowe badanie. Naukowcy nie zadają pytania, czy geoinżynieria mogłaby trwale spowolnić globalne ocieplenie spowodowane przez człowieka. Rozważają węższy przypadek: ograniczoną czasowo interwencję przeciwko naturalnemu, ale niszczycielskiemu zjawisku klimatycznemu.

Prawdziwy eksperyment terenowy z celowo modyfikowanymi chmurami byłby ryzykowny. Dlatego zespół pod kierownictwem Kate Ricke i Jessiki Wan wykorzystał mimowolny, naturalny przypadek porównawczy: niszczycielskie pożary buszu w Australii w latach 2019 i 2020. Podczas tych pożarów do atmosfery przedostały się ogromne ilości cząstek dymu. Część z nich została przeniesiona nad południowo-wschodnią część Pacyfiku. Tam cząstki te działały podobnie jak aerozole rozważane w kontekście „Marine Cloud Brightening”. Wpływały one na chmury, zwiększając ich zdolność odbijania promieniowania słonecznego, a tym samym zmniejszając nasłonecznienie powierzchni morza.

Wcześniejsze badania wykazały już, że dym z australijskich pożarów buszu był powiązany z reakcją ochłodzenia w tropikalnej części Pacyfiku oraz ze wzorcami podobnymi do zjawiska La Niña. Artykuł opublikowany w 2025 roku w czasopiśmie „npj Climate and Atmospheric Science” zbadał ten związek w kontekście wieloletniego zjawiska La Niña, które nastąpiło po pożarach. Było to kluczowe dla nowego badania. Pożary buszu nie dostarczyły dowodów na to, że ukierunkowana geoinżynieria byłaby bezpieczna lub możliwa do kontrolowania. Pokazały jednak, że aerozole w określonym regionie Pacyfiku mogą w mierzalny sposób wpływać na wzorce klimatyczne na dużą skalę.

Naukowcy stworzyli model tego, co mogłoby się stać, gdyby podczas wcześniejszych silnych zjawisk El Niño zastosowano celowe rozjaśnianie chmur morskich. Skupiono się na zjawiskach z lat 1997/98 i 2015/16. Oba należą do najsilniejszych faz El Niño w najnowszej historii klimatu. W symulacjach wprowadzono aerozole nad określonymi obszarami Pacyfiku w celu rozjaśnienia tamtejszych chmur. Szczególnie interesujący był południowo-wschodni Pacyfik, ponieważ już wcześniej dym z australijskich pożarów wywarł tam wyraźny wpływ.

Wynik: w obliczeniach modelowych ukierunkowane rozjaśnianie chmur przez marynarkę wojenną osłabiło symulowane zjawiska El Niño. Decydujące znaczenie miał moment interwencji. Im wcześniej interwencja miała miejsce w trakcie rozwoju zjawiska El Niño, tym silniejszy był obliczony efekt. Późniejsza interwencja, tuż przed szczytem zjawiska, przyniosła znacznie mniejsze korzyści.

Według serwisu Science News zespół symulował również bardzo wysokie stężenia cząstek, aby wyraźnie uwidocznić potencjalny efekt. Jest to ważne dla właściwego zrozumienia: nie chodzi tu o plan działania, który można natychmiast wdrożyć, lecz o badanie modelowe sprawdzające fizyczną możliwość takiego rozwiązania.

Co technicznie oznaczałoby rozjaśnianie chmur morskich

Rozjaśnianie chmur morskich opiera się na stosunkowo prostej zasadzie fizycznej. Małe cząsteczki pełnią w chmurach rolę zarodków kondensacji. Większa ilość odpowiednich cząsteczek może spowodować, że powstanie więcej, ale mniejszych kropelek. Dzięki temu chmura staje się jaśniejsza i odbija więcej światła słonecznego.

W praktyce jednak taka interwencja wcale nie byłaby prosta. Trzeba by rozpylić duże ilości aerozoli w kontrolowany sposób nad odpowiednim regionem morskim. Często rozważa się w tym celu wykorzystanie soli morskiej. Z technicznego punktu widzenia możliwe byłoby wykorzystanie statków lub innych platform, które rozpylałyby drobne cząsteczki soli do atmosfery. Brzmi to jak wykonalne zadanie, ale tak nie jest. Kluczowe kwestie nie dotyczą wyłącznie techniki aerozolowej. Dotyczą one fizyki chmur, sprzężenia ocean–atmosfera, niepewności modelowych, regionalnych skutków ubocznych oraz międzynarodowych procesów decyzyjnych.

Największa zaleta byłaby jednocześnie największym ryzykiem

Atrakcyjność tego podejścia polega na jego ograniczonym czasie trwania. Klasyczna geoinżynieria słoneczna jest zazwyczaj omawiana jako długoterminowa interwencja przeciwko rzekomemu globalnemu ociepleniu. Wiązałoby się to z ogromnym problemem: gdyby taką interwencję rozpoczęto na lata lub dziesięciolecia, a później nagle zakończono, stłumione ocieplenie mogłoby szybko nadrobić zaległości. Natomiast nowe badanie dotyczy ukierunkowanej interwencji mającej na celu przeciwdziałanie naturalnej zmienności klimatu. Silne zjawisko El Niño trwa zazwyczaj miesiące, a nie dziesięciolecia. Naukowcy argumentują zatem, że interwencja o ograniczonym czasie trwania mogłaby wiązać się z mniejszym ryzykiem społecznym i technicznym niż stały program geoinżynierii.

To właśnie stanowi interesujący aspekt tego badania. Przenosi ono debatę z pytania „Czy możemy trwale zmienić klimat?” na pytanie „Czy ukierunkowana interwencja może złagodzić konkretne zjawisko ekstremalne?”.

Niemniej jednak podejście to pozostaje ryzykowne. Osłabione zjawisko El Niño nie byłoby automatycznie korzystne dla wszystkich regionów. El Niño i La Niña powodują bardzo zróżnicowany regionalnie rozkład opadów, susz i odchyleń temperatury. Kto w jednym regionie zapobiega szkodom, może w innym regionie wywołać nowe zagrożenia.

Krytycy ostrzegają przed niekontrolowanymi konsekwencjami

Badanie to nie stanowi zatem carte blanche dla geoinżynierii. Również naukowcy biorący w nim udział podkreślają, że konieczne są znacznie dalsze badania. Inni eksperci ostrzegają, że ingerencja w proces tworzenia się chmur może wywołać nieoczekiwane skutki. Science News odwołuje się na przykład do wcześniejszych prac modelowych, w których rozjaśnianie chmur morskich na wschodnim Pacyfiku mogło wywołać nadmiernie silną reakcję La Niña. To jest sedno problemu: atmosfera nie reaguje lokalnie. Kto zmienia bilans radiacyjny nad danym regionem morskim, wpływa na pola ciśnienia, wiatry, temperatury powierzchni morza i rozkład opadów. Właśnie te oddziaływania na odległość sprawiają, że podejście to jest w ogóle interesujące. Sprawiają jednak również, że jest ono niebezpieczne zarówno pod względem politycznym, jak i technicznym.

Do tego dochodzi kwestia zarządzania. Kto powinien decydować o przeprowadzeniu takiej interwencji? Kto ocenia korzyści i szkody? Kto ponosi odpowiedzialność, jeśli w jednym regionie występuje mniej powodzi, a w innym więcej susz? Te pytania pozostają jak dotąd bez odpowiedzi.

Cytat:„Naukowcy planują powstrzymać rzadką falę upałów spowodowaną przez El Niño – grozi to wywołaniem niepowstrzymanej katastrofy” (AOL). „Czy dzięki geoinżynierii możemy uwolnić się od roku El Niño?” (Scientific American).

Cytat:„Czy geoinżynieria może osłabić siłę El Niño?” (Science News). 

Pytanie brzmi: czy trwająca od dziesięcioleci manipulacja globalnym systemem klimatycznym poprzez ukryte działania związane z inżynierią klimatyczną jest rzeczywiście główną przyczyną zbliżającej się katastrofy związanej z ociepleniem oceanów, którą rzekomo można rozwiązać za pomocą inżynierii klimatycznej?

---

Amon
www.strefa44.pl
www.strefa44.com.pl