Co kryje się za sensacyjną wiadomością: „Grzyb z Czarnobyla pochłania radioaktywność”



Efektowne sensacyjne wiadomości krążą po świecie zazwyczaj szybciej niż rzeczowe fakty naukowe. To niemal zabawne, z jaką lekkością niektóre informacje przekształca się w „fake newsy”. Sceptycyzm jest tu zawsze na miejscu – tak jak w niniejszym przypadku. Powiem to od razu: twierdzenie, że grzyb „pochłania” radioaktywność, jest całkowicie mylące. W żadnym wypadku jej nie niszczy, a jedynie pozbawia ją części niszczycielskiej mocy, wykorzystując ją do własnego wzrostu. Faktem jest, że za tym rzekomym mitem kryje się rzeczywiście fascynująca rzeczywistość naukowa. Ten tajemniczy czarny grzyb nie pojawił się jako nowy gatunek po katastrofie w Czarnobylu w 1986 roku. Został tam odkryty w latach 90. na zniszczonych ścianach reaktora oraz na radioaktywnym graficie.

Biologiczna nazwa tego organizmu to Cladosporium sphaerospermum – czarna pleśń, którą nauka zna już od ponad stu lat. Twierdzenie, że grzyb ten dosłownie „pożera” i neutralizuje promieniowanie, jest błędnym wnioskiem. W rzeczywistości grzyb ten wykorzystuje je w zadziwiający sposób do własnego metabolizmu.

Tam, gdzie niewidzialny ogień radioaktywności w ciągu kilku sekund niszczy każdą strukturę biologiczną, życie w mrocznym sercu stopionego reaktora w Czarnobylu znalazło ewolucyjną odpowiedź dzięki tej czarnej pleśni. Organizm ten nie tylko jest odporny na promieniowanie – czuje się przyciągany do źródeł promieniowania, niczym roślina zwracająca się ku ogrzewającemu światłu słonecznemu.

Cud biologiczny: radiosynteza

Widać tu subtelne podobieństwo do świata roślin: podczas gdy flora wykorzystuje zielony chlorofil do wychwytywania łagodnego światła słonecznego, ten grzyb wykorzystuje głęboko czarną melaninę, by okiełznać najsilniejszą, niewidzialną energię kosmosu. To balansowanie na ostrzu brzytwy fizyki.

Obalenie mitu – co więc jest faktem?

Tajemniczy czarny pigment grzyba przekształca część promieniowania gamma w energię życiową. Ten szczególny proces metaboliczny umożliwia mu tzw. radiosyntezę – zasadę wywodzącą się z fotosyntezy. Za tym procesem stoi dobrze nam znany pigment: melanina. Występuje ona również w ludzkiej skórze oraz we włosach, gdzie decyduje o ich zabarwieniu. Ściany komórkowe czarnej pleśni są wypełnione tym barwnikiem. Tak jak ciemniejsza skóra skuteczniej chroni ludzi przed promieniowaniem UV, tak melanina osłania grzyby przed promieniowaniem radioaktywnym. Promieniowanie gamma pobudza elektrony w melaninie i zmienia właściwości elektroniczne tego barwnika. Cząsteczka wykorzystuje tę energię pobudzenia do napędzania metabolizmu organizmu i tworzenia wiązań chemicznych – mechanizm ten pod pewnymi względami przypomina oddychanie beztlenowe.

Oprócz samej konwersji energii melanina neutralizuje również wolne rodniki uszkadzające komórki, które powstają w tkankach pod wpływem promieniowania. Zjawisko to nie występuje w izolacji. Tak zwana anomalia czarnobylska przejawia się również w świecie zwierząt: żaby liściowe, które zazwyczaj mają kolor trawiasto-zielony, a występują w okolicy radioaktywnej strefy zamkniętej, mają obecnie znacznie ciemniejsze ubarwienie, sięgające nawet kruczoczarnego koloru.

W swoich komórkach mają one znacznie więcej melaniny niż ich odległe odpowiedniki, co czyni je bardziej odpornymi i pełnymi witalności. Jak dokładnie działa genetyczny przełącznik, który uruchamia tę radiosyntezę, jest nadal przedmiotem intensywnych badań. Fakt, że promieniowanie radioaktywne pobudza metabolizm pleśni, a nawet przyspiesza jej wzrost, został jednak naukowo potwierdzony. Dlatego pleśń i wiele jej krewnych gatunków czuje się szczególnie dobrze w dystopijnym środowisku Czarnobyla.

Spojrzenie w przyszłość: tarcza ochronna w kosmosie

W tym miejscu łuk łączący ruiny Czarnobyla prowadzi bezpośrednio do współczesnej astronautyki. Te fascynujące odkrycia budzą nadzieję na zupełnie szczególne zastosowania. Czyż nie byłoby rewelacyjne, gdyby ten cudowny grzyb po prostu „zjadł” nasze ziemskie problemy z odpadami radioaktywnymi? W rzeczywistości nie jest w stanie tego zrobić.

Faktem jest, że choć grzyb ten lepiej rośnie pod wpływem promieniowania, sam pochłania jedynie najmniejsze ilości radioaktywności. Rzeczywiste źródło promieniowania pozostaje niezmienione; grzyb nie usuwa niebezpiecznych radionuklidów ze środowiska ani nie unieszkodliwia ich. Twierdzenie, że grzyb ten eliminuje radioaktywność, jest po prostu błędne. Nie jest to jednak powód do rozczarowania, ponieważ grzyb ten może okazać się prawdziwym dobrodziejstwem w zupełnie innym obszarze: jest bardzo mile widzianym gościem w badaniach kosmicznych. W ramach eksperymentów trafił już na Międzynarodową Stację Kosmiczną ISS. Tam został poddany działaniu niefiltrowanego promieniowania kosmicznego – i rósł nawet szybciej niż na Ziemi.

Niegospodarne warunki panujące w kosmosie doprowadzają zarówno ludzi, jak i technologię do granic ich fizycznych możliwości. Promieniowanie kosmiczne, nieustannie wyrzucane przez nasze Słońce i odległe czarne dziury, bezlitośnie przelatuje przez próżnię. Na Ziemi chroni nas atmosfera. Przyszłe statki kosmiczne oraz osady na Księżycu lub Marsie muszą jednak technologicznie powstrzymać ten śmiertelny ładunek.

Amerykańska agencja kosmiczna NASA bada zatem koncepcję, czy pleśń mogłaby służyć jako żywa, samoregenerująca się warstwa ochronna. Ponieważ grzyb, w przeciwieństwie do ciężkich płyt ołowianych, sam się regeneruje w przypadku uszkodzenia, w przyszłości mógłby pełnić rolę biologicznej tarczy dla astronautów w drodze na Marsa. Pomimo – a może właśnie z powodu – wielu wciąż otwartych pytań zainteresowanie nauki tą żywą zagadką pozostaje niezmienne. I nawet jeśli organizmy pochłaniające promieniowanie na razie pozostają w sferze mitów:

Te fascynujące formy życia po raz kolejny w imponujący sposób udowodniły ekstremalną, niemal niesamowitą zdolność adaptacyjną natury. Kolejny cud na naszej niebieskiej perle w kosmosie.

---

Amon
www.strefa44.pl
www.strefa44.com.pl